ไกล่เกลี่ย คืออะไร? รู้จักขั้นตอนก่อนขึ้นศาลและข้อดีที่ควรรู้

เวลามีปัญหากับใครสักคน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องยืมเงินแล้วไม่คืน ซื้อขายแล้วมีปัญหา ผิดสัญญา ค่าเสียหาย หรือเรื่องอื่น ๆ หลายคนอาจคิดว่า “คงต้องฟ้องศาลอย่างเดียวแล้ว” แต่จริง ๆ แล้ว ยังมีอีกทางเลือกที่ช่วยให้ทั้งสองฝ่ายลองคุยกันก่อน โดยไม่ต้องรีบขึ้นศาลทันที นั่นก็คือ การไกล่เกลี่ย ค่ะ

สำนักงานศาลยุติธรรมมีช่องทาง ไกล่เกลี่ยก่อนฟ้อง เพื่อให้คู่กรณีได้ลองตกลงกันก่อน โดยมีคนกลางคอยช่วยพูดคุยและหาทางออกที่ทั้งสองฝ่ายพอรับได้ ถ้าตกลงกันได้ก็อาจไม่ต้องเสียเวลาไปสู้คดีกันต่อ ช่วยประหยัดทั้งเวลา ค่าใช้จ่าย และลดความเครียดลงได้ค่ะ

 

⚖️ ไกล่เกลี่ย คืออะไร?

ถ้าจะอธิบายแบบง่าย ๆ ไกล่เกลี่ย คือ การให้คนสองฝ่ายที่มีปัญหากันมานั่งคุยเพื่อหาทางจบเรื่องร่วมกัน โดยมีคนกลางที่เรียกว่า “ผู้ไกล่เกลี่ย” หรือ “ผู้ประนีประนอม” คอยช่วยให้การพูดคุยเป็นไปอย่างราบรื่นค่ะ

คนกลางไม่ได้เป็นคนตัดสินว่าใครผิดหรือใครถูก และไม่ได้บังคับว่าฝ่ายไหนต้องยอม แต่จะช่วยให้ทั้งสองฝ่ายได้พูดถึงปัญหา ความต้องการ และเงื่อนไขที่แต่ละคนพอรับได้

ยกตัวอย่าง เช่น นาย A ให้เพื่อนยืมเงิน 100,000 บาท แต่เพื่อนไม่สามารถคืนทั้งหมดได้ตามกำหนด หากทั้งสองฝ่ายมาไกล่เกลี่ยกัน อาจตกลงใหม่ว่าให้แบ่งจ่ายเดือนละ 10,000 บาท เป็นเวลา 10 เดือน แบบนี้ก็อาจช่วยให้เรื่องจบได้โดยไม่ต้องสู้คดีกันยาวค่ะ

 

🤝 ไกล่เกลี่ยก่อนฟ้อง คืออะไร?

ไกล่เกลี่ยก่อนฟ้อง ก็คือ การลองคุยตกลงกันก่อนที่จะมีการยื่นฟ้องคดีต่อศาลค่ะ

ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 20 ตรี บุคคลที่มีข้อพิพาทสามารถยื่นคำร้องต่อศาลที่มีอำนาจ เพื่อขอให้ช่วยจัดการไกล่เกลี่ยก่อนฟ้องได้

แต่มีเรื่องสำคัญที่ต้องเข้าใจคือ อีกฝ่ายต้องยอมมาไกล่เกลี่ยด้วย เพราะกระบวนการนี้เน้นความสมัครใจ ไม่สามารถบังคับให้อีกฝ่ายต้องตกลงตามที่เราต้องการได้ค่ะ

ถ้าอีกฝ่ายยอมมาเจรจา ศาลก็จะจัดให้มีผู้ประนีประนอมช่วยพูดคุย เพื่อหาทางออกที่ทั้งสองฝ่ายพอรับได้

 

📝 ขั้นตอนไกล่เกลี่ยก่อนฟ้อง ทำอย่างไร?

ขั้นตอนโดยทั่วไปไม่ได้ยุ่งยากอย่างที่หลายคนคิดค่ะ โดยสามารถสรุปแบบเข้าใจง่ายได้ดังนี้

1. เตรียมข้อมูลและหลักฐานให้พร้อม

ก่อนอื่นควรรวบรวมข้อมูลว่าเกิดปัญหาอะไร ใครเป็นคู่กรณี ต้องการให้อีกฝ่ายทำอะไร หรือมีเงินที่ต้องการเรียกคืนเท่าไร

หลักฐานที่ควรเตรียม เช่น

• สัญญากู้ยืมเงิน
• หลักฐานการโอนเงิน
• ใบเสร็จ
• สัญญาซื้อขาย
• แชตหรือข้อความสนทนา
• หนังสือทวงถาม
• เอกสารอื่น ๆ ที่เกี่ยวกับเรื่องที่มีปัญหา

ยิ่งข้อมูลครบ ก็ยิ่งช่วยให้พูดคุยกันได้ชัดเจนขึ้นค่ะ

2. ยื่นเรื่องขอไกล่เกลี่ยก่อนฟ้อง

ผู้ที่ต้องการไกล่เกลี่ยสามารถยื่นคำร้องต่อศาลที่มีเขตอำนาจ หากคดีนี้จะต้องฟ้องก็ต้องฟ้องที่ศาลนั้นค่ะ

ปัจจุบันสำนักงานศาลยุติธรรมยังมีช่องทางออนไลน์ให้ประชาชนเข้าถึงระบบไกล่เกลี่ยได้สะดวกขึ้นด้วย

3. ติดต่ออีกฝ่ายมาพูดคุย

เมื่อรับเรื่องแล้ว ศาลจะสอบถามอีกฝ่ายว่าต้องการเข้าร่วมการไกล่เกลี่ยหรือไม่

ถ้าอีกฝ่ายไม่ยอมมา ก็ไม่สามารถบังคับให้มาไกล่เกลี่ยได้ แต่ผู้ที่มีสิทธิฟ้องก็ยังสามารถไปใช้สิทธิทางศาลต่อได้ค่ะ

4. เริ่มไกล่เกลี่ย

ถ้าทั้งสองฝ่ายตกลงเข้าร่วม ก็จะมีผู้ประนีประนอมเข้ามาช่วยพูดคุย

ในขั้นตอนนี้ทั้งสองฝ่ายสามารถเสนอทางออกได้ เช่น

• ขอแบ่งชำระหนี้
• ขอขยายเวลาชำระเงิน
• ลดจำนวนเงินบางส่วน
• คืนทรัพย์สิน
• ชดใช้ค่าเสียหาย
• ตกลงเงื่อนไขอื่น ๆ ที่ทั้งสองฝ่ายรับได้

จุดสำคัญคือไม่จำเป็นต้องมีฝ่ายหนึ่งชนะและอีกฝ่ายแพ้เหมือนการตัดสินคดีค่ะ

5. ถ้าตกลงกันได้ ก็ทำข้อตกลงไว้

เมื่อพูดคุยกันลงตัวแล้ว จะมีการทำข้อตกลงหรือสัญญาประนีประนอมไว้เป็นหลักฐาน

ในบางกรณี คู่กรณีอาจขอให้ศาลมี คำพิพากษาตามยอม ได้ หากศาลเห็นว่าเป็นไปตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด

ตรงนี้มีข้อดีคือ หากฝ่ายใดไม่ทำตามข้อตกลง อีกฝ่ายอาจดำเนินการบังคับคดีต่อได้โดยไม่ต้องเริ่มฟ้องเรื่องเดิมใหม่ทั้งหมดค่ะ

 

💡 ข้อดีของการไกล่เกลี่ยก่อนฟ้อง

หลายคนเลือกไกล่เกลี่ยก่อน เพราะมีข้อดีหลายอย่างค่ะ

อย่างแรกคือ ช่วยประหยัดเวลา เพราะการฟ้องคดีบางเรื่องอาจต้องใช้เวลานานกว่าจะถึงวันสืบพยานหรือมีคำพิพากษา แต่ถ้าไกล่เกลี่ยแล้วคุยกันจบ เรื่องก็สามารถจบได้เร็วกว่า

อย่างที่สองคือ ช่วยลดค่าใช้จ่าย การไกล่เกลี่ยก่อนฟ้องตามมาตรา 20 ตรีไม่มีค่าขึ้นศาลเหมือนการยื่นฟ้องคดี และอาจช่วยลดค่าใช้จ่ายที่เกิดจากการดำเนินคดีระยะยาวได้ค่ะ

อย่างที่สามคือ ตกลงกันได้ยืดหยุ่นกว่า เช่น ลูกหนี้ไม่มีเงินก้อน แต่มีรายได้ประจำ คู่กรณีอาจตกลงให้ผ่อนชำระแทนที่จะเรียกเงินทั้งหมดในครั้งเดียว

อีกข้อคือช่วยลดความขัดแย้ง โดยเฉพาะกรณีที่ทั้งสองฝ่ายยังต้องติดต่อกันต่อ เช่น ญาติ คู่ค้า เจ้าของบ้านกับผู้เช่า หรือคนรู้จักกันค่ะ

 

📌 ไกล่เกลี่ยแล้วตกลงกันได้ มีผลอย่างไร?

ถ้าคุยกันแล้วตกลงได้ ก็จะมีการทำข้อตกลงไว้เป็นลายลักษณ์อักษร เพื่อให้แต่ละฝ่ายรู้ว่าต้องทำอะไร ภายในเวลาเท่าไร และมีเงื่อนไขอย่างไร

ในบางกรณีสามารถขอให้ศาลมีคำพิพากษาตามยอมได้ หากศาลเห็นสมควรค่ะ

ดังนั้น อย่าคิดว่าการไกล่เกลี่ยเป็นเพียงการมาคุยกันเฉย ๆ เพราะข้อตกลงที่ทำไว้อาจมีผลทางกฎหมาย และก่อนเซ็นเอกสารควรอ่านรายละเอียดให้ครบถ้วนเสียก่อน

 

⏳ ถ้าไกล่เกลี่ยไม่สำเร็จ ยังฟ้องศาลได้ไหม?

ได้ค่ะ

หากไกล่เกลี่ยแล้วคุยกันไม่ลงตัว หรืออีกฝ่ายไม่ยอมมาไกล่เกลี่ย ผู้ที่มีสิทธิยังสามารถดำเนินการฟ้องคดีต่อศาลได้ตามปกติ

แต่สิ่งที่ควรระวังคือเรื่อง อายุความ เพราะคดีแต่ละประเภทมีระยะเวลาฟ้องไม่เท่ากันค่ะ

แม้กฎหมายจะมีหลักเกี่ยวกับการขยายอายุความบางกรณีสำหรับการไกล่เกลี่ยก่อนฟ้อง แต่ไม่ควรรอจนใกล้หมดอายุความแล้วจึงค่อยดำเนินการ หากไม่แน่ใจควรนำเอกสารไปปรึกษาทนายความก่อนค่ะ

 

⚖️ ไกล่เกลี่ยก่อนฟ้อง ต่างจากฟ้องคดีอย่างไร?

เรื่อง	ไกล่เกลี่ยก่อนฟ้อง	ฟ้องคดี
วิธีการ	นั่งคุยและหาข้อตกลงร่วมกัน	ให้ศาลตัดสิน
การเข้าร่วม	เน้นความสมัครใจ	เมื่อถูกฟ้องต้องเข้าสู่กระบวนการคดี
คนกลาง	ผู้ประนีประนอม	ผู้พิพากษา
ค่าใช้จ่าย	โดยทั่วไปน้อยกว่า	อาจมีค่าธรรมเนียมและค่าใช้จ่ายอื่น
เงื่อนไข	ตกลงกันได้ค่อนข้างยืดหยุ่น	เป็นไปตามคำพิพากษา
ระยะเวลา	หากตกลงกันได้อาจจบเร็ว	อาจใช้เวลานานกว่า

พูดง่าย ๆ คือ ถ้ายังพอคุยกันได้ การลองไกล่เกลี่ยก่อนก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่ง แต่ถ้าอีกฝ่ายไม่ยอมคุย หรือมีเรื่องสำคัญที่ต้องรีบใช้สิทธิทางกฎหมาย ก็ควรปรึกษาทนายความเพื่อดูว่าแนวทางไหนเหมาะกับสถานการณ์มากกว่าค่ะ

 

👨‍⚖️ ไปไกล่เกลี่ย ต้องมีทนายไหม?

โดยทั่วไป ไม่จำเป็นต้องมีทนายความก็สามารถเข้าร่วมการไกล่เกลี่ยได้ ค่ะ

แต่ถ้าเป็นเรื่องเงินจำนวนมาก สัญญามีรายละเอียดเยอะ มีข้อโต้แย้งหลายเรื่อง หรือไม่แน่ใจว่าข้อตกลงที่อีกฝ่ายเสนอมาเสียเปรียบหรือไม่ การมีทนายช่วยดูก่อนก็ช่วยลดความเสี่ยงได้

โดยเฉพาะก่อนเซ็นสัญญาประนีประนอม เพราะเมื่อลงชื่อแล้วอาจมีผลต่อสิทธิของเราในอนาคตค่ะ

 

✅ สรุป ไกล่เกลี่ย คืออะไร?

สรุปง่าย ๆ ไกล่เกลี่ย คือ การให้คู่กรณีมาคุยกันเพื่อหาทางจบปัญหา โดยมีคนกลางช่วยเจรจา ไม่ได้มีใครมาตัดสินว่าใครแพ้หรือชนะ

ส่วน ไกล่เกลี่ยก่อนฟ้อง คือการลองหาทางออกกันก่อนที่จะยื่นฟ้องศาล เหมาะกับกรณีที่ทั้งสองฝ่ายยังพร้อมพูดคุยและต้องการประหยัดเวลา ค่าใช้จ่าย และลดความขัดแย้งค่ะ

อย่างไรก็ตาม ก่อนตกลงหรือเซ็นเอกสารใด ๆ ควรดูรายละเอียดให้ดี โดยเฉพาะเรื่องจำนวนเงิน ระยะเวลาชำระ เงื่อนไขผิดนัด และผลทางกฎหมาย เพื่อไม่ให้เกิดปัญหาตามมาในภายหลังค่ะ

 

🏛️ มีปัญหาข้อพิพาท ปรึกษาสำนักงานทนายความติวานนท์

หากกำลังมีปัญหาเรื่องหนี้ สัญญา ค่าเสียหาย หรือข้อพิพาทอื่น ๆ และไม่แน่ใจว่า ควรไกล่เกลี่ยก่อนฟ้อง หรือควรฟ้องศาลเลย สามารถปรึกษา สำนักงานทนายความติวานนท์ ได้ค่ะ

ทีมทนายความสามารถช่วยตรวจเอกสารและหลักฐาน ประเมินข้อกฎหมาย วางแนวทางเจรจา ช่วยตรวจข้อตกลงก่อนเซ็น รวมถึงดำเนินคดีหากการไกล่เกลี่ยไม่สำเร็จ เพื่อให้เลือกแนวทางที่เหมาะกับข้อเท็จจริงของแต่ละเรื่องมากที่สุดค่ะ

เว็บไซต์: https://tiwanonlaw.com/

 

FAQ คำถามที่พบบ่อย

1. ไกล่เกลี่ยก่อนฟ้อง ต้องมีทนายความไหม?

ไม่จำเป็นค่ะ คู่กรณีสามารถเข้าไกล่เกลี่ยด้วยตัวเองได้ แต่หากเป็นเรื่องเงินจำนวนมาก มีสัญญาซับซ้อน หรือไม่แน่ใจว่าข้อตกลงที่กำลังจะเซ็นมีผลอย่างไร การปรึกษาทนายความก่อนจะช่วยให้เข้าใจสิทธิของตัวเองได้ชัดเจนขึ้นค่ะ

2. ถ้าอีกฝ่ายไม่ยอมมาไกล่เกลี่ย ทำอย่างไร?

หากอีกฝ่ายไม่สมัครใจมาไกล่เกลี่ย ก็ไม่สามารถบังคับให้เข้าร่วมได้ค่ะ แต่ผู้ที่มีสิทธิยังสามารถนำเรื่องไปฟ้องศาลได้ตามปกติ ทั้งนี้ควรตรวจสอบอายุความของคดีด้วย เพราะแต่ละคดีมีระยะเวลาในการใช้สิทธิไม่เหมือนกันค่ะ

📚 แหล่งอ้างอิง

• สำนักงานศาลยุติธรรม: https://www.coj.go.th/th/content/category/detail/id/8/iid/388699
• ระบบไกล่เกลี่ย สำนักงานศาลยุติธรรม: https://mediation.coj.go.th/
• สถาบันอนุญาโตตุลาการ สำนักงานศาลยุติธรรม: https://tai.coj.go.th/th/content/article/detail/id/10082/iid/190995