การถูกเลิกจ้างเป็นเหตุการณ์ที่ไม่มีใครอยากเจอ โดยเฉพาะเมื่อทำงานกับบริษัทมาหลายปี หลายคนจึงมีคำถามทันทีว่า ทำงานมากี่ปีถึงจะได้เงินชดเชย? นายจ้างต้องจ่ายเท่าไหร่? และถ้าบริษัทไม่จ่ายควรทำอย่างไร?
ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 118 ลูกจ้างที่ถูกนายจ้างเลิกจ้างและมีอายุงานครบตามที่กฎหมายกำหนด มีสิทธิได้รับ ค่าชดเชยเลิกจ้าง โดยพิจารณาจากอายุงานและค่าจ้างอัตราสุดท้าย ตั้งแต่ค่าจ้าง 30 วัน จนถึงสูงสุด 400 วันสำหรับผู้ที่ทำงานครบ 20 ปีขึ้นไป
อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่การสิ้นสุดการจ้างทุกกรณีที่จะได้รับค่าชดเชย เพราะต้องพิจารณาด้วยว่าใครเป็นฝ่ายเลิกสัญญา เหตุที่เลิกจ้างคืออะไร และลูกจ้างเข้าข่ายกระทำความผิดตามกฎหมายหรือไม่
💰 ค่าชดเชยเลิกจ้าง คืออะไร?
ค่าชดเชยเลิกจ้าง คือ เงินที่นายจ้างมีหน้าที่จ่ายให้ลูกจ้างเมื่อเลิกจ้าง นอกเหนือจากเงินประเภทอื่นที่ลูกจ้างอาจมีสิทธิได้รับ เช่น ค่าจ้างค้างจ่าย เงินแทนวันหยุดพักผ่อนประจำปี หรือค่าจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า
กฎหมายถือว่า “การเลิกจ้าง” รวมถึงกรณีที่นายจ้างไม่ให้ลูกจ้างทำงานต่อและไม่จ่ายค่าจ้าง ไม่ว่าจะเกิดจากการลดพนักงาน ปิดกิจการ ปรับโครงสร้าง หรือเหตุอื่น รวมถึงกรณีที่นายจ้างไม่สามารถดำเนินกิจการต่อไปได้
ดังนั้น หากบริษัทแจ้งพนักงานว่าไม่ต้องมาทำงานอีก แม้จะใช้คำว่า “ยุติสัญญา” “ให้ออกจากงาน” หรือคำอื่น ก็ต้องพิจารณาข้อเท็จจริงว่ามีลักษณะเป็นการเลิกจ้างตามกฎหมายหรือไม่
📊 ค่าชดเชยเลิกจ้าง ทำงานกี่ปีได้เงินเท่าไหร่?
อัตราค่าชดเชยตามมาตรา 118 คำนวณจากอายุงานและค่าจ้างอัตราสุดท้าย โดยอัตราที่ใช้อยู่ในปัจจุบันแบ่งเป็นดังนี้
|
อายุงาน |
ค่าชดเชยขั้นต่ำ |
| ทำงานไม่ครบ 120 วัน | โดยทั่วไปไม่มีสิทธิค่าชดเชยตามมาตรา 118 |
| ครบ 120 วัน แต่ไม่ครบ 1 ปี | ค่าจ้างอัตราสุดท้าย 30 วัน |
| ครบ 1 ปี แต่ไม่ครบ 3 ปี | ค่าจ้างอัตราสุดท้าย 90 วัน |
| ครบ 3 ปี แต่ไม่ครบ 6 ปี | ค่าจ้างอัตราสุดท้าย 180 วัน |
| ครบ 6 ปี แต่ไม่ครบ 10 ปี | ค่าจ้างอัตราสุดท้าย 240 วัน |
| ครบ 10 ปี แต่ไม่ครบ 20 ปี | ค่าจ้างอัตราสุดท้าย 300 วัน |
| ครบ 20 ปีขึ้นไป | ค่าจ้างอัตราสุดท้าย 400 วัน |
ตัวอย่าง หากพนักงานมีเงินเดือนอัตราสุดท้าย 30,000 บาทต่อเดือน
- หากทำงาน 2 ปี จะอยู่ในอัตรา 90 วัน หรือประมาณ 90,000 บาท
- หากทำงาน 5 ปี จะอยู่ในอัตรา 180 วัน หรือประมาณ 180,000 บาท
- หากทำงาน 12 ปี จะอยู่ในอัตรา 300 วัน หรือประมาณ 300,000 บาท
- และหากทำงานครบ 20 ปีขึ้นไป จะได้รับค่าชดเชย 400 วัน คำนวณจาก 30,000 ÷ 30 × 400 เท่ากับประมาณ 400,000 บาท
ทั้งนี้ การคำนวณจริงต้องตรวจสอบว่าเงินที่ลูกจ้างได้รับรายการใดเข้าลักษณะเป็น “ค่าจ้าง” ตามกฎหมาย เพราะในบางกรณีฐานคำนวณอาจไม่ได้พิจารณาเฉพาะเงินเดือนที่เรียกตามชื่อเท่านั้น
🧮 ค่าชดเชยเลิกจ้าง คำนวณอย่างไร?
สำหรับพนักงานที่ได้รับเงินเดือน สามารถคำนวณเบื้องต้นได้จากสูตร
ค่าจ้างรายวัน = ค่าจ้างอัตราสุดท้าย ÷ 30
จากนั้นนำค่าจ้างรายวันคูณจำนวนวันที่มีสิทธิได้รับค่าชดเชย
ตัวอย่าง
พนักงานเงินเดือน 45,000 บาท ทำงานมา 7 ปี มีสิทธิได้รับค่าชดเชย 240 วัน
45,000 ÷ 30 = 1,500 บาทต่อวัน
1,500 × 240 = 360,000 บาท
ดังนั้น ค่าชดเชยเบื้องต้นจะอยู่ที่ 360,000 บาท โดยยังไม่รวมสิทธิอื่นที่อาจเกิดขึ้นจากการเลิกจ้าง
📌 ถูกเลิกจ้างแล้ว ได้เฉพาะค่าชดเชยหรือไม่?
ไม่เสมอไป เพราะ ค่าชดเชยเลิกจ้าง เป็นคนละส่วนกับค่าจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า
สำหรับสัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลา หากนายจ้างต้องการเลิกจ้าง โดยทั่วไปต้องมีการบอกกล่าวล่วงหน้าตามหลักเกณฑ์ของกฎหมาย หากเลิกจ้างทันทีโดยไม่ได้แจ้งอย่างถูกต้อง ลูกจ้างอาจมีสิทธิเรียกร้อง ค่าจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า เพิ่มเติมจากค่าชดเชยได้
นอกจากนี้ หากข้อเท็จจริงเข้าลักษณะ เลิกจ้างไม่เป็นธรรม ลูกจ้างอาจมีสิทธิฟ้องต่อศาลแรงงานเพื่อขอให้รับกลับเข้าทำงานหรือเรียกค่าเสียหายเพิ่มเติมได้ โดยต้องพิจารณาเหตุผลและพฤติการณ์ของแต่ละคดี
จึงไม่ควรนำคำว่า “ค่าชดเชย” “ค่าบอกกล่าวล่วงหน้า” และ “ค่าเสียหายจากการเลิกจ้างไม่เป็นธรรม” มารวมกัน เพราะเป็นสิทธิคนละประเภทและมีหลักกฎหมายในการพิจารณาต่างกัน
❌ กรณีไหนถูกเลิกจ้างแล้วอาจไม่ได้ค่าชดเชย?
มาตรา 119 กำหนดกรณีที่นายจ้างอาจเลิกจ้างโดยไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย เช่น ลูกจ้างทุจริตต่อหน้าที่หรือจงใจกระทำความผิดอาญาต่อนายจ้าง จงใจทำให้นายจ้างได้รับความเสียหาย ประมาทเลินเล่อจนเกิดความเสียหายอย่างร้ายแรง ฝ่าฝืนข้อบังคับหรือคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมภายหลังได้รับหนังสือเตือน เว้นแต่เป็นกรณีร้ายแรง ละทิ้งหน้าที่ติดต่อกัน 3 วันทำงานโดยไม่มีเหตุอันสมควร หรือได้รับโทษจำคุกตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด
อีกกรณีหนึ่งคือ การลาออกเอง ซึ่งโดยทั่วไปไม่ถือเป็นการถูกเลิกจ้าง จึงไม่มีสิทธิได้รับค่าชดเชยตามมาตรา 118 กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานเองก็มีระบบตรวจสอบสิทธิเบื้องต้นที่ระบุว่า หากทำงานไม่ครบ 120 วันหรือเป็นการลาออก ระบบจะแจ้งว่าไม่มีสิทธิค่าชดเชย
อย่างไรก็ตาม หากนายจ้างอ้างว่าลูกจ้างมีความผิดเพื่อไม่จ่ายค่าชดเชย แต่ข้อเท็จจริงไม่ได้เข้าหลักเกณฑ์มาตรา 119 ลูกจ้างยังสามารถโต้แย้งและใช้สิทธิตามกฎหมายได้
📝 สัญญาจ้างมีกำหนดระยะเวลา หมดสัญญาได้เงินชดเชยหรือไม่?
เรื่องนี้ต้องดูรายละเอียดของสัญญา เพราะการเขียนว่าเป็น “สัญญาจ้าง 1 ปี” ไม่ได้หมายความว่าจะยกเว้นค่าชดเชยได้ทุกกรณี
ข้อยกเว้นตามมาตรา 118 ใช้กับสัญญาจ้างที่มีกำหนดระยะเวลาแน่นอนและมีลักษณะงานตามที่กฎหมายกำหนด เช่น งานโครงการเฉพาะที่ไม่ใช่งานปกติของธุรกิจ งานครั้งคราว หรืองานตามฤดูกาล โดยต้องมีเงื่อนไขตามกฎหมายและทำสัญญาเป็นหนังสือตั้งแต่เริ่มจ้าง
ดังนั้น หากเป็นพนักงานที่ทำงานปกติของบริษัทและมีการต่อสัญญาอย่างต่อเนื่อง การระบุวันสิ้นสุดสัญญาเพียงอย่างเดียวอาจไม่ทำให้หมดสิทธิค่าชดเชยโดยอัตโนมัติ
⏰ นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยเมื่อไหร่?
พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงานที่แก้ไขเพิ่มเติมกำหนดว่า เมื่อมีการเลิกจ้าง นายจ้างต้องจ่ายค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา ค่าทำงานในวันหยุด และเงินที่นายจ้างมีหน้าที่ต้องจ่ายตามพระราชบัญญัติให้แก่ลูกจ้าง ภายใน 3 วันนับแต่วันที่เลิกจ้าง
หากนายจ้างไม่จ่าย หรือจ่ายไม่ครบ ลูกจ้างสามารถติดต่อพนักงานตรวจแรงงาน หรือยื่นคำร้องเกี่ยวกับสิทธิได้รับเงินผ่านระบบ e-Service ของกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานได้
✅ สรุป ค่าชดเชยเลิกจ้าง ได้เท่าไหร่?
ค่าชดเชยเลิกจ้างเป็นสิทธิตามกฎหมายของลูกจ้างที่ถูกเลิกจ้างและเข้าเงื่อนไข โดยเริ่มมีสิทธิเมื่อทำงานครบ 120 วัน และเพิ่มขึ้นตามอายุงาน ตั้งแต่ค่าจ้าง 30 วัน ไปจนถึงสูงสุด 400 วันเมื่อทำงานครบ 20 ปีขึ้นไป
แต่จำนวนเงินที่ลูกจ้างจะได้รับจริงต้องพิจารณาหลายเรื่องร่วมกัน ทั้งอายุงาน ค่าจ้างอัตราสุดท้าย เหตุแห่งการเลิกจ้าง การบอกกล่าวล่วงหน้า และข้อเท็จจริงว่าลูกจ้างมีความผิดตามมาตรา 119 หรือไม่
หากถูกเลิกจ้างและไม่แน่ใจว่าบริษัทจ่ายเงินครบตามสิทธิหรือไม่ ควรเก็บสัญญาจ้าง สลิปเงินเดือน หนังสือเลิกจ้าง หนังสือเตือน และหลักฐานการสนทนาที่เกี่ยวข้องไว้ให้ครบ ก่อนปรึกษาพนักงานตรวจแรงงานหรือทนายความด้านแรงงานเพื่อประเมินสิทธิต่อไปค่ะ
👨⚖️ บริการทนายความคดีแรงงาน สำนักงานทนายความติวานนท์
ปัญหา ค่าชดเชยเลิกจ้าง บางกรณีไม่ได้จบเพียงการนำเงินเดือนมาคูณตามจำนวนวัน เพราะอาจมีข้อพิพาทว่าเป็นการลาออกหรือเลิกจ้าง ลูกจ้างมีความผิดหรือไม่ สัญญาจ้างเป็นแบบใด หรือการเลิกจ้างเข้าข่ายไม่เป็นธรรมหรือไม่
สำนักงานทนายความติวานนท์ ให้บริการให้คำปรึกษาเกี่ยวกับข้อพิพาทด้านแรงงาน การเลิกจ้างไม่เป็นธรรม และการเรียกร้องค่าชดเชย รวมถึงช่วยตรวจสอบสัญญาจ้าง หนังสือเลิกจ้าง หนังสือเตือน และหลักฐานที่เกี่ยวข้อง เพื่อประเมินสิทธิและแนวทางดำเนินการที่เหมาะสมกับข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี
สำหรับนายจ้างหรือบริษัทที่กำลังวางแผนเลิกจ้างพนักงาน การตรวจสอบขั้นตอนทางกฎหมายก่อนดำเนินการก็มีความสำคัญเช่นกัน เพราะการจ่ายค่าชดเชยหรือบอกกล่าวล่วงหน้าไม่ถูกต้องอาจกลายเป็นข้อพิพาททางแรงงานในภายหลังได้
FAQ คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับค่าชดเชยเลิกจ้าง
1. ทำงาน 1 ปี ถูกเลิกจ้าง ได้เงินชดเชยกี่เดือน?
หากทำงาน ครบ 1 ปี แต่ยังไม่ครบ 3 ปี และถูกเลิกจ้างโดยไม่ได้เข้าข้อยกเว้นตามมาตรา 119 จะมีสิทธิได้รับค่าชดเชยไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้าย 90 วัน หรือประมาณ 3 เดือน ตามมาตรา 118 ค่ะ
2. บริษัทอ้างว่าขาดทุนแล้วเลิกจ้าง ต้องจ่ายค่าชดเชยหรือไม่?
โดยทั่วไป การที่บริษัทขาดทุน ลดพนักงาน ปรับโครงสร้าง หรือไม่สามารถดำเนินกิจการต่อ ไม่ได้ทำให้สิทธิค่าชดเชยของลูกจ้างหายไปโดยอัตโนมัติ หากลูกจ้างมีอายุงานครบ 120 วันและไม่ได้ถูกเลิกจ้างเพราะความผิดตามมาตรา 119 ก็ยังต้องพิจารณาสิทธิค่าชดเชยตามอายุงาน รวมถึงค่าบอกกล่าวล่วงหน้าหรือสิทธิอื่นที่เกี่ยวข้องด้วยค่ะ
