คดีฉ้อโกง คืออะไร และต้องทำอย่างไรเมื่อถูกฉ้อโกง

คดีฉ้อโกง เป็นความผิดทางอาญาที่เกิดจากการหลอกลวงผู้อื่นโดยทุจริต เพื่อให้ได้มาซึ่งทรัพย์สินหรือประโยชน์ตามที่กฎหมายกำหนด ไม่ว่าจะเป็นการหลอกโอนเงิน ซื้อขายสินค้าออนไลน์ หลอกลงทุน หรือแอบอ้างเป็นบุคคลอื่น โดยความผิดฐานฉ้อโกงตาม ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 341 มีโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ทั้งนี้ การผิดสัญญาหรือไม่ชำระหนี้ไม่ได้ถือเป็นคดีฉ้อโกงเสมอไป แต่ต้องพิจารณาเจตนาทุจริตและพฤติการณ์ประกอบด้วย

หากถูกฉ้อโกง ควรรีบรวบรวมหลักฐานการโอนเงิน ข้อความสนทนา และเอกสารที่เกี่ยวข้อง เพื่อใช้ประกอบการแจ้งความและดำเนินคดีตามกฎหมาย บทความนี้ สำนักงานทนายความติวานนท์ จะพาไปทำความเข้าใจว่าคดีฉ้อโกงคืออะไร มีองค์ประกอบความผิดอย่างไร บทลงโทษเป็นอย่างไร รวมถึงขั้นตอนแจ้งความ การเรียกร้องเงินคืน และแนวทางปรึกษาทนายความเพื่อรักษาสิทธิของผู้เสียหายค่ะ

 

คดีฉ้อโกง คืออะไร และต้องทำอย่างไรเมื่อถูกฉ้อโกง

คดีฉ้อโกง เป็นหนึ่งในคดีอาญาที่พบมากที่สุดในประเทศไทย และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในยุคดิจิทัล ไม่ว่าจะเป็นการหลอกขายสินค้าออนไลน์ แชร์ลูกโซ่ ลงทุนปลอม หรือแม้แต่หลอกกู้เงิน หากคุณหรือคนใกล้ชิดกำลังเผชิญกับปัญหาเหล่านี้ บทความนี้จะช่วยให้คุณเข้าใจ คดีอาญา อย่างชัดเจนและรู้วิธีรับมืออย่างถูกต้องตามกฎหมาย เพราะคดีฉ้อโกง จัดอยู่ในหมวดหมู่คดีอาญา

คดีฉ้อโกง คืออะไร ?

คดีฉ้อโกง หมายถึง การที่บุคคลหนึ่งหลอกลวงผู้อื่นด้วยการแสดงข้อความอันเป็นเท็จ หรือปกปิดข้อความจริงที่ควรบอกให้รู้ เพื่อให้ได้มาซึ่งทรัพย์สินของผู้ถูกหลอก ซึ่งเป็นความผิดทางอาญาตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 341

ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 341 (ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2560)

“ผู้ใดโดยทุจริต หลอกลวงผู้อื่นด้วยการแสดงข้อความอันเป็นเท็จ หรือปกปิดข้อความจริงซึ่งควรบอกให้แจ้ง และโดยการหลอกลวงดังว่านั้นได้ไปซึ่งทรัพย์สินจากผู้ถูกหลอกลวงหรือบุคคลที่สาม หรือทำให้ผู้ถูกหลอกลวงหรือบุคคลที่สาม ทำ ถอน หรือทำลายเอกสารสิทธิ ผู้นั้นกระทำความผิดฐานฉ้อโกง ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ”

สิ่งสำคัญที่ทำให้คดีฉ้อโกง หรือก็คือ คดีอาญา แตกต่างจากการผิดสัญญาทางแพ่งคือ เจตนาทุจริตต้องมีตั้งแต่แรก กล่าวคือผู้กระทำต้องมีเจตนาหลอกลวงตั้งแต่ก่อนหรือขณะได้รับทรัพย์สิน หากหลอกลวงภายหลังจากได้รับทรัพย์สินไปแล้ว อาจเข้าข่ายยักยอกทรัพย์แทน

 

องค์ประกอบความผิดฐานฉ้อโกง

การพิจารณาว่าพฤติกรรมใดเข้าข่าย คดีฉ้อโกง หรือไม่ ต้องครบองค์ประกอบ 4 ประการดังนี้

ลำดับ	องค์ประกอบ	คำอธิบาย	ตัวอย่าง
1	มีการหลอกลวง	แสดงข้อความเท็จ หรือปกปิดข้อเท็จจริงที่ควรเปิดเผย	อ้างว่าขายสินค้าของแท้ทั้งที่รู้ว่าเป็นของปลอม
2	เจตนาทุจริต	มีเจตนาหลอกลวงตั้งแต่ต้น ไม่ใช่ความประมาทเลินเล่อ	วางแผนล่วงหน้าก่อนติดต่อเหยื่อ
3	ผู้เสียหายหลงเชื่อ	การหลอกลวงนั้นเป็นเหตุให้ผู้ถูกหลอกยอมส่งมอบทรัพย์สิน	โอนเงินเพราะเชื่อว่าจะได้รับสินค้าจริง
4	ได้ไปซึ่งทรัพย์สิน	ผู้หลอกได้รับทรัพย์สิน เงิน หรือสิทธิบางอย่างจากผู้ถูกหลอก	ได้รับเงิน ทอง สิทธิ์ในที่ดิน ฯลฯ

ข้อสังเกตสำคัญ : ” ข้อความเท็จ ” ที่ถือว่าเป็นการฉ้อโกงต้องเป็นเรื่องราวในอดีตหรือปัจจุบัน แต่ถ้าเป็นการให้คำสัญญาว่าจะทำอะไรในอนาคต แต่มีการยืนยันให้เห็นว่าสภาพความจริงปัจจุบันไม่ได้เป็นอย่างที่พูด ก็อาจมีความผิดฐานคดีฉ้อโกงได้เช่นกัน (ข้อมูลจาก สำนักงานกิจการยุติธรรม)

 

คดีฉ้อโกงกับคดียักยอกทรัพย์ ต่างกันอย่างไร?

คดีฉ้อโกงและคดียักยอกทรัพย์ เป็นความผิดทางอาญาเกี่ยวกับทรัพย์สิน แต่มีความแตกต่างกันที่วิธีการได้มาซึ่งทรัพย์สิน โดยคดีฉ้อโกงเกิดจากการหลอกลวงให้ผู้เสียหายหลงเชื่อและส่งมอบทรัพย์สิน ส่วนคดียักยอกทรัพย์เกิดจากการที่ผู้กระทำครอบครองทรัพย์สินของผู้อื่นอยู่แล้ว แต่กลับเบียดบังนำไปเป็นของตนเองหรือบุคคลอื่นโดยทุจริต ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 341 และมาตรา 352

ความแตกต่างที่สำคัญ มีดังนี้

• คดีฉ้อโกง (มาตรา 341) เป็นการหลอกลวงด้วยข้อความอันเป็นเท็จหรือปกปิดความจริงที่ควรแจ้ง เพื่อให้ผู้เสียหายหลงเชื่อและส่งมอบทรัพย์สิน เช่น หลอกขายสินค้าออนไลน์โดยไม่มีเจตนาส่งสินค้าให้ตั้งแต่แรก

• คดียักยอกทรัพย์ (มาตรา 352) เป็นการนำทรัพย์สินของผู้อื่นที่ตนครอบครองอยู่ไปเป็นของตนเองหรือบุคคลที่สามโดยทุจริต เช่น ยืมรถยนต์จากเจ้าของแล้วนำไปขายโดยไม่ได้รับอนุญาต

• บทลงโทษ ความผิดฐานฉ้อโกงทั่วไปและยักยอกทรัพย์ทั่วไป มีโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

• การยอมความ ความผิดทั้งสองฐานในกรณีทั่วไปเป็นความผิดอันยอมความได้ โดยผู้เสียหายต้องร้องทุกข์ภายใน 3 เดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด ทั้งนี้ คดีฉ้อโกงประชาชนมีหลักเกณฑ์แตกต่างออกไป

คดีฉ้อโกงมีจุดสำคัญอยู่ที่การใช้กลอุบายหลอกลวงเพื่อให้ได้ทรัพย์สิน ส่วนคดียักยอกทรัพย์เป็นการเบียดบังทรัพย์สินที่อยู่ในความครอบครองของตนอยู่แล้ว อย่างไรก็ตาม การผิดสัญญาหรือไม่คืนทรัพย์สินไม่ได้เป็นความผิดอาญาเสมอไป ต้องพิจารณาเจตนา พฤติการณ์ และหลักฐานประกอบ หากไม่แน่ใจว่าการกระทำเข้าข่ายความผิดฐานใด สามารถปรึกษา สำนักงานทนายความติวานนท์ เพื่อประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางดำเนินคดีตามกฎหมายค่ะ

 

คดีฉ้อโกงใช้เวลานานเท่าไหร่กว่าจะถึงชั้นศาล?

คดีฉ้อโกงใช้เวลานานเท่าไหร่กว่าจะถึงชั้นศาล ขึ้นอยู่กับความซับซ้อนของคดี จำนวนพยานหลักฐาน และความรวดเร็วในการดำเนินงานของพนักงานสอบสวนและพนักงานอัยการ โดยไม่มีระยะเวลาที่แน่นอนสำหรับทุกคดี บางคดีอาจเข้าสู่ชั้นศาลได้ภายในไม่กี่เดือน ขณะที่คดีที่มีผู้เสียหายจำนวนมากหรือจำเป็นต้องตรวจสอบเส้นทางการเงิน อาจใช้เวลานานกว่านั้น

ขั้นตอนการดำเนินคดีฉ้อโกงก่อนถึงชั้นศาล มีดังนี้

• 1. แจ้งความร้องทุกข์: ผู้เสียหายรวบรวมหลักฐาน เช่น สลิปโอนเงิน ข้อความสนทนา และเอกสารที่เกี่ยวข้อง เพื่อแจ้งความต่อพนักงานสอบสวน

• 2. ชั้นสอบสวน: ตำรวจสอบปากคำผู้เกี่ยวข้อง รวบรวมพยานหลักฐาน ตรวจสอบข้อเท็จจริง และดำเนินการเกี่ยวกับผู้ต้องหาตามกฎหมาย

• 3. ส่งสำนวนให้อัยการ: เมื่อสอบสวนเสร็จสิ้น พนักงานสอบสวนจะส่งสำนวนพร้อมความเห็นให้พนักงานอัยการพิจารณา

• 4. อัยการพิจารณาสั่งคดี: อัยการอาจสั่งฟ้อง สั่งไม่ฟ้อง หรือสั่งให้สอบสวนเพิ่มเติม หากมีคำสั่งฟ้องจะดำเนินการยื่นฟ้องต่อศาลตามขั้นตอนกฎหมาย

ทั้งนี้ คดีฉ้อโกงทั่วไปเป็นความผิดอันยอมความได้ ผู้เสียหายจึงควรร้องทุกข์ภายใน 3 เดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด เพื่อไม่ให้เสียสิทธิในการดำเนินคดีตามกฎหมาย

หากแจ้งความแล้วคดีไม่มีความคืบหน้า หรือต้องการทราบแนวทางนำคดีขึ้นสู่ศาล สามารถปรึกษา สำนักงานทนายความติวานนท์ เพื่อให้ทนายความช่วยตรวจสอบพยานหลักฐาน ประเมินข้อเท็จจริง และให้คำแนะนำเกี่ยวกับการดำเนินคดีฉ้อโกงได้อย่างเหมาะสมค่ะ

 

ตัวอย่างการฉ้อโกงที่พบบ่อยในปัจจุบัน

มาตรา	ลักษณะการกระทำ	บทลงโทษ	ยอมความได้ ?
ม. 341	ฉ้อโกงทั่วไป (หลอกลวงบุคคลเดียว)	จำคุก ≤ 3 ปี และ/หรือปรับ ≤ 60,000 บาท	ยอมความได้
ม. 342	แสดงตนเป็นบุคคลอื่น หรืออาศัยความเบาปัญญาของเด็ก	จำคุก ≤ 5 ปี และ/หรือปรับ ≤ 100,000 บาท	ยอมความได้
ม. 343	ฉ้อโกงประชาชน (หลอกลวงต่อประชาชนหรือสาธารณะ)	จำคุก ≤ 5 ปี และ/หรือปรับ ≤ 100,000 บาท	ยอมความไม่ได้
ม. 343 วรรค 2	ฉ้อโกงประชาชน + แสดงตนเป็นบุคคลอื่น หรืออาศัยความอ่อนแอของจิต	จำคุก 6 เดือน – 7 ปี ปรับ 10,000 – 140,000 บาท	ยอมความไม่ได้
ฉ้อโกงเป็นปกติธุระ	กระทำซ้ำหลายครั้ง มีลักษณะเป็นสันดาน	จำคุก 1–10 ปี ปรับ 20,000 – 200,000 บาท + ผิดกฎหมายฟอกเงิน	ยอมความไม่ได้
ม. 347	ทำให้ทรัพย์สินที่เอาประกันเสียหายเพื่อเรียกค่าสินไหม	จำคุก ≤ 5 ปี และ/หรือปรับ ≤ 100,000 บาท	ยอมความได้

ฉ้อโกงเป็นปกติธุระ = ผิดกฎหมายฟอกเงินด้วย!
หากผู้กระทำฉ้อโกงซ้ำๆ หลายครั้งในลักษณะที่เป็น “สันดาน” (ทำเป็นปกติ) จะเข้าข่าย ฉ้อโกงเป็นปกติธุระ ซึ่งนอกจากโทษทางอาญาแล้ว ยังอาจเข้าข่ายผิดกฎหมายฟอกเงินด้วย ทำให้รับโทษหนักขึ้นอย่างมาก (ข้อมูลจาก สำนักงานกิจการยุติธรรม)

เมื่อถูกฉ้อโกง ต้องทำอย่างไร ?

หากคุณตกเป็นเหยื่อคดีฉ้อโกง ให้ดำเนินการตามลำดับขั้นตอนต่อไปนี้อย่างรวดเร็ว เพราะหลักฐานสำคัญมากในคดีนี้